روایت‌پژوهی زندگی زنان سرپرست‌خانوار تحت پوشش کمیتۀ امداد امام خمینی(ره)

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

1 عضو هیئت‌علمی گروه علوم اجتماعی ، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی،مشهد،ایران

2 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ، ایران

3 کارشناسی‌ارشد مطالعات‌فرهنگی دانشگاه علامه طباطبائی تهران، تهران،‌ایران

4 کارشناسی‌ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد،مشهد، ایران

10.22051/jwfs.2022.33699.2564

چکیده

در جامعۀ امروز آمار "زنان سرپرست خانوار" به دلایل گوناگونی رو به افزایش است. این گروه از زنان، از گروه­های حاشیه­ای جامعه­اند که با ناملایمات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی فراوانی رو­به­رو هستند. در این پژوهش تلاش کرده­ ایم تا با به مرکز توجه آوردن تجربیات زیستۀ آنان، نگاهی عمیق به هستی و داستان زندگی آنان داشته باشیم و  روایتی زنانه از مفهوم سرپرست خانوار ارائه دهیم. این پژوهش در قالب روش­شناسی کیفی و به مدد روش روایت­پژوهی انجام شده است. شیوۀ نمونه­گیری هدفمند بوده، و از یک اطلاع­رسان آگاه برای دسترسی به نمونه­ های پژوهش کمک گرفته­ایم. با پانزده نفر از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیتۀ امداد امام خمینی(ره) مشهد مصاحبه­ های روایی انجام داده­ایم. تجارب این زنان در ذیل کلان­ روایت­ های: کودک­ همسری و مادر شدن زود­هنگام، سطح پایین سرمایه­های اقتصادی و اجتماعی، سطح پایین سرمایۀ فرهنگی، کار موقت و بی­آتیه و ناامن، ازدواج ناموفق و جدایی از همسر، ناامنی­ها و ناملایمات و فشارهای اجتماعی، فرسودگی، رنج تنهایی، و نگرانی و تشویش بی­پایان، روایت شده است. بنا­بر نتایج به دست آمده از این پژوهش، اشتغال پایدار مهم­ترین بحث­ در زندگی زنان سرپرست­خانوار است. دوره­ های مهارت­ آموزی جهت برطرف نمودن فقر قابلیتی، تأمین اشتغال ثابت همراه با بیمه، جایگزین کردن سیاست­های اجتماعی منفعل با سیاست­ های فعال در جهت سازگار کردن شرایط اشتغال زنان سرپرست­خانوار با مسئولیت ­های خانوادگی، گام­ هایی عملی در رفع مشکلات زندگی آنان خواهد بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Narrative Study of the Women heads of households’ lives under the sponsorship of the Imam Khomeini Relief Committee

نویسندگان [English]

  • fatemeh sadrnabavi 1
  • Majid Fouladiyan 2
  • Hanieh Daneshvar 3
  • mariam aghasizadeh 4

1 Member of the Faculty of Social Sciences, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran

2 Assistant Professor of Social Sciences Department of Ferdowsi University of Mashhad,Mashhad,Iran

3 Bachelor's, Master of Cultural Studies, Allameh Tabatabai University of Tehran, Tehran , Iran

4 Master of Sociology, Islamic Azad University of Mashhad,Mashhad,Iran

چکیده [English]

In today's society, the phenomenon of "female-headed households" is increasing for a variety of reasons. This group of women is one of the marginalized groups in society that face many social, cultural and economic hardships. In this research, we tried to narrate the perceptions, feelings, pains, sufferings and finally the story of their lives by providing the possibility of recording the life experiences of these women. The most important question of this research was what concepts can be narrated in the experience of these women? And how do they understand, interpret, and narrate these experiences? This research was conducted in the form of qualitative methodology with the help of narrative analysis. For this purpose, we conducted in-depth and in-depth interviews with fifteen women heads of households under the auspices of the Imam Khomeini Relief Committee in Mashhad. The experiences of these women include the following major narratives: childbearing, early motherhood, low level of economic and social capital, low level of cultural capital, temporary and insecure work, unsuccessful marriage and separation. It can be narrated from the spouse, insecurities and social pressures, burnout, loneliness, and endless worry and anxiety.

کلیدواژه‌ها [English]

  • women heads of households
  • Narrative analysis
  • Lived Experience
اتکینسون، رابرت. (1384). راهنمای تحقیق مصاحبه­ای، زمینه و روش. ترجمۀ معاونت پژوهشی دانشکده امام باقر، تهران، دانشکدۀ امام باقر.  
احمدنیا، شیرین. کامل قالیباف، آتنا. (1396). زنان سرپرست خانوار در تهران: مطالعۀ کیفی تجربیات، چالش­ها و ظرفیت­های آن­ها. رفاه اجتماعی. 17(65). 103-136. [لینک]
اعظم آزاده، منصوره. تافته، مریم. (1394). روایت زنان سرپرست خانوار از موانع شادمانی (مطالعۀ موردی زنان سرپرست خانوار تهران). مطالعات زن و خانواده، 3(2).33-60. doi:10.22051/jwfs.2016.2207  [لینک]
افتخارزاده، سیده­زهرا. (1394). تجربه­زیستۀ زنان در ازدواج زود­هنگام. پژوهش­نامۀ مددکاری اجتماعی، 2(3). 108-156.
doi:10.22054/rjsw.2015.4746 [لینک]
افراسیابی، حسین. جهانگیری، ساناز. (1395). آسیب­شناسی تعاملات اجتماعی زنان سرپرست خانوار؛ مطالعة کیفی شهرستان شاهین­شهر. زن در توسعه و سیاست، 14(4).431-450. doi:10.22059/jwdp.2016.60963  [لینک]
حسینی، سید­حسن. عزیزی، مینا. (1395). بررسی قوانین و سیاست‌های حمایت از خانواده در دوران پس از انقلاب اسلامی ایران. مطالعات زن و خانواده. 4(1). 34-7. doi:10.22051/jwfs.2016.2338 [لینک]
دلیل­گو، سعید. وحیدا، فریدون. مهاجرانی، علی­اصغر. اسماعیلی، رضا. (1395). کاهش رغبت به ازدواج مجدد (مطالعه موردی: زنان سرپرست­خانوار شهر اصفهان). دو­­­فصلنامه­ی مسائل اجتماعی ایران. 7(2).31-52.    10.18869/acadpub.jspi.7.2.31 doi: [لینک]
ذکایی، محمد­سعید. (1387). روایت، روایت­گری و تحلیل­های شرح­حال­نگارانه. پژوهشنامۀ علوم انسانی و اجتماعی، ویژه­نامۀ پژوهش­های اجتماعی. 8(1).69-98. [لینک]
رضایی، مهدی. محمودی، فاطمه. (1398). بازسازی معنایی کیفیت زندگی زنان سرپرست خانوار در کردستان: یک مطالعۀ کیفی. جامعه­شناسی کاربردی، 30(1).143-166.  doi:10.22108/jas.2018.111204.1404 [لینک]
ریماز، شهناز. دستورپور، مریم. وصالی، آذر. شربیانی، سمیرا. ساعی­پور، نرگس. بیگی، زهرا. نجات، سحرناز. (1393). بررسی کیفیت زندگی و عوامل مؤثر بر آن در زنان سرپرست خانوار تحت پوشش شهرداری منطقه ۹ شهر تهران. مجله اپیدمیولوژی ایران. ۱۰(۲) :۴۸-۵۵. [لینک]
 رینهارز، شومالیت. چیس، سوزان. (1384). راهنمای تحقیق مصاحبه­ای، زمینه و روش. ترجمۀ معاونت پژوهشی دانشکدۀ امام باقر، تهران، دانشکدۀ امام باقر.
ساروخانی، باقر. خادمیان، طلیعه. نادری، فاطمه زهرا. (1393). زنان سرپرست خانوار و تنگناهای جامعه‌پذیری فرزندان (مطالعۀ موردی: زنان سرپرست خانوار تحت پوشش شهرداری تهران).  مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. 3(4). 539-558. doi:10.22059/jisr.2015.54347  [لینک]
سفیری، خدیجه. احیایی، پویان. مرکزی، آیدا. (1399). بررسی جامعه­شناختی احساس طرد­شدگی زنان در بین خانواده­های زن سرپرست تحت پوشش ادارۀ بهزیستی شهر مشهد. مطالعات اجتماعی روان­شناختی زنان. 18(1).65-104. doi:10.22051/jwsps.2020.25224.1959 [لینک]
علی­مندگاری، ملیحه. رزاقی نصرآبادی، حجیه بی­بی. اشرف گنجویی، سمانه. (1397). وضعیت اقتصادی زنان سرپرست خانوار تحت پوشش نهادهای حمایتی: مطالعه­ای کیفی در شهر شیراز. نامۀ انجمن جمعیت­شناسی ایران, 13(25 ), 165-192. [لینک]
فلیک، اووه. (1387). درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمۀ جلیلی، ه.، تهران، نشر نی.
مرکز آمار ایران. (1395). گزیدۀ نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن. [لینک]
هام، مگی. (1382). فرهنگ نظریه­های فمینیستی، مترجمان احمدی خراسانی، ن.، مهاجر، ف.، قره­داغی، ف.، تهران، نشر توسعه.
همتی، رضا. کریمی، معصومه. (1397). زنان مطلقه و تجربة سرپرستی خانوار: یک پژوهش کیفی. پژوهشنامۀ زنان. 9(2(پیاپی 24)). 181-211. [لینک]
References
Afrasiabi, H. & Jahangiri, S. (2017). Pathology of social interactions of household head women; Qualitative study among Shahin-Shahr, Women in Development & Politics, 14(4), 431.  doi:10.22059/jwdp.2016.60963 [link] (text in Persian)
Alimandegari, M., Razeghi, H., Ashraf Ganji, S. (2018). The economic status of female heads of households covered by supportive institutions: Qualitative study in City of Shiraz, Journal of Population Association of Iran, 13(25), 165-192. [link] (text in Persian)
Amadnia S, Ghlibaf kamel A. (2017). Women-headed households in Tehran: A qualitative study of their experiences, challenges and capacities. refahj. 17 (65):103-136. (text in Persian) [link]
 Atkinson, R. (2002). The life story interview. Handbook of interview research: Context and method, Gubrium, J. F., & Holstein, J. A. SAGE Publications.
Azadeh, M., Tafteh, M. (2016). The obstacles of happiness from the view of female-headed households of Tehran. Woman and Family Studies, 3(2), 33-60. doi:10.22051/jwfs.2016.2207 [link] (text in Persian)
Chant, S. (2015). Female household headship as an asset? Interrogating the intersections of urbanisation, gender, and domestic transformations. In Gender, asset accumulation and just cities (pp. 33-51). Routledge.
Dalilgoo, S., Vahida, F., Mohajerani, A., Esmaieli, R.(2017). Reduction of tendency to remarriage: (Case study of female household heads in Isfahan). jspi. 7(2):31-52. doi:10.18869/acadpub.jspi.7.2.31 [link] (text in Persian)
Eftekharzadeh, Z. (2015). Lived experiences of female victims of child marriage, Social Work Research, 1(3), 109-156. doi:10.22054/rjsw.2015.4746 [link] (text in Persian)
Flick, U. (2006). An introduction to qualitative research. SAGE Publications Ltd; 3rd edition.
Fuwa, N. (2000). The poverty and heterogeneity among female-headed households revisited: the case of Panama. World development, 28(8), 1515-1542. doi:10.1016/S0305-750X(00)00036-X. [link]  
Habib, T. Z. (2010). Socio-psychological status of female heads of households in Rajshahi City, Bangladesh. Antrocom Online Journal of Anthropology, 6(2), 173-186. doi:10.31826/9781463233983-016 [link]
Hamilton, P., & Shopes, L. (Eds.). (2009). Oral history and public memories. Temple University Press.  
Harkness, S. (2018). The economic consequences of becoming a lone mother. In Lone Parenthood in the Life Course (pp. 213-234). Springer, Cham.
Hemmati, R & karimi, Z. (2018). Divorced women and family supervision experience: A qualitative study (Case study: divorced family-headed women of Farsan, women's study, 9(2), 181-211. [link] (text in Persian)
Hosseini, S., Azizi, M. (2016). Analysis of "family institution" advocatory policies in Islamic Republic of Iran. Journal of Woman and Family Studies, 4(1), 7-34. doi:10.22051/jwfs.2016.2338 [link] (text in Persian)
Hübgen, S. (2018). ‘Only a husband away from poverty’? Lone mothers’ poverty risks in a European comparison. In Lone parenthood in the life course (pp. 167-189). Springer, Cham.
Hübgen, S. (2020). Understanding lone mothers’ high poverty in Germany: Disentangling composition effects and effects of lone motherhood. Advances in life course research, 44, 100327. doi:10.1016/j.alcr.2020.100327 [link]
Humm, M. (2003). The dictionary of feminist theory. Ohio State University Press.
Kim, D. S., Jeon, G. S., & Jang, S. N. (2010). Socioeconomic status, social support and self-rated health among lone mothers in South Korea. International journal of public health, 55(6), 551-559. doi:10.1007/s00038-010-0169-9 [link]
Kimenyi, M. S., & Mbaku, J. M. (1995). Female headship, feminization of poverty and welfare. Southern Economic Journal, 44-52. doi:10.2307/1061374 [link]
Khazaeian. S, Kariman, N, Ebadi. A ,Nasiri, M . (2018). Factors associated with mental health and its relation with health-promoting lifestyle in female heads of households: A cross-sectional study. Iranian Red Crescent Medical Journal. 20(11). 1-8. doi:10.5812/ircmj.64479 [link]
Lebni, J. Y., Gharehghani, M. A. M., Soofizad, G., &Irandoost, S. F. (2020). Challenges and opportunities confronting female-headed households in Iran: a qualitative study. BMC women's health, 20(1), 1-11. doi:10.1186/s12905-020-01046-x [link]
Mahoozi, H. (2015). Gender and Spatial Disparity of Multidimensional Poverty in Iran. OPHI Working Paper 95, Oxford University.
Maldonado, L. C., & Nieuwenhuis, R. (2015). Single-parent family poverty in 24 OECD countries: A focus on market and redistribution strategies. LIS Center Research Brief2. [link]
Milazzo, A., & Van de Walle, D. (2015). Women left behind? Poverty and headship in Africa. The World Bank. doi:10.1596/1813-9450-7331 [link]
Millar, J., & Ridge, T. (2009). Relationships of care: Working lone mothers, their children and employment sustainability. Journal of Social Policy, 38(1), 103-121. doi:10.1017/S0047279408002572 [link]
Mortelmans, D., & Defever, C. (2018). Income trajectories of lone parents after divorce: A view with Belgian register data. In Lone parenthood in the life course (pp. 191-211). Springer, Cham.
Ntshongwana, P., & Wright, G. (2010). Childcare challenges faced by lone mothers in South Africa. Pretoria: Department of Social Development. [link]
Reinharz, S., & Chase, S. E. (2002). Interviewing women. Handbook of interview research: Context and method, Gubrium, J. F., & Holstein, J. A. SAGE Publications.
Rezaei, M &  Mahmoodi, F. (2019). Meaning reconstruction of women headed of household’s quality of life: A qualitative study, Journal of Applied Sociology the University of Isfahan, 30(1),143-165. doi:10.22108/jas.2018.111204.1404 [link] (text in Persian)
Rimaz S., Dastoorpoor M., Vesali S., Saiepour N., Nedjat S., Sadeghi M. et al .(2015), Investigation of relationship between social capital and quality of life in female headed families. Med J Islam Repub Iran. 29 (1): 981-991. [link] (text in Persian)
Rowlingson, K., & McKay, S. (2005). Lone motherhood and socio-economic disadvantage: insights from quantitative and qualitative evidence. The Sociological Review, 53(1), 30-49. doi:10.1111/j.1467-954X.2005.00502.x [link]
Ruspini, E. (1998). Living on the poverty line: lone mothers in Belgium, Germany, Great Britain, Italy and Sweden. Mannheimer Zentrum für Europäische Sozialforschung. [link]
Safari, Kh., Ehyaei, P., Markazi, A. (2020). Sociological study of the sense of exclusion in female-headed householdsof Mashhad covered by welfare office, women's studies (Sociological & Psychological), 18(1), 65-104. doi:10.22051/jwsps.2020.25224.1959 [link] (text in Persian)
Sarookhani, B. Khademian, T. Naderi, F.Z. (2015). Women's headed households and bottlenecks of children socialization (A case study: The householder women supported by Tehran Municipality Organization), Quarterly of Social Studies and Research in Iran, 3(4), 539-558. doi:10.22059/jisr.2015.54347 [link] (text in Persian)
Schatz, E., Madhavan, S., & Williams, J. (2011). Female-headed households contending with AIDS-related hardship in rural South Africa. Health & place, 17(2), 598-605. doi:10.1016/j.healthplace.2010.12.017 [link]
Smajic, S., & Ermacora, S. (2007). Poverty amongst female-headed households in Bosnia and Herzegovina: an empirical analysis. South East European Journal of Economics & Business (1840118X), (3). doi:10.2478/v10033-007-0017-x [link]
Statistical Center of Iran. National census of population and housing of Iran. (2016). [link]
Struffolino, E., & Bernardi, L. (2017). Vulnerability of lone mothers over the live course in Switzerland. Working Paper LIVES, 2017(60), 1-28. doi:10.12682/lives.2296-1658.2017.60. [link]
Struffolino, E., & Mortelmans, D. (2018). Lone mothers in Belgium: Labor force attachment and risk factors. In Lone Parenthood in the Life Course (257-282). Springer,Cham.
Van Lancker, W. (2018). Does the use of reconciliation policies enable single mothers to work? A comparative examination of European countries. The triple bind of single-parent families, 239. doi:10.2307/j.ctt2204rvq.17 [link]
Women, U. N.(2019). Families in a Changing World: Progress of the World's Women 2019-2020. UN Women. [link]
Zakaei, M.S (2008). Narrative and narratology and autobiographic analysis. Journal of the faculty of humanities and social sciences.1(1); 69 - 98. [link] (text in Persian)