پیش بینی هویت دینی فرزندان براساس الگوهای تعاملی خانواده ، دینداری والدین وتفکر انتقادی نوجوان

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

1 هیات علمی، استادیار

2 کارشناس ارشد

چکیده

چکیده:
پژوهش حاضر با هدف پیش بینی هویت دینی فرزندان از طریق متغیرهای الگوهای ارتباطی خانواده ،دینداری والدین وگرایش به تفکر انتقادی نوجوان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی و به لحاظ رابطه بین متغیرها از نوع همبستگی است. جامعه آماری شامل دانش آموزان دختر سال اول و دوم دبیرستانهای دولتی شهر قم است.نمونه شامل 447 نفر از دانش آموزان رشته های علوم انسانی، ریاضی و تجربی است که به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای چند مرحله ای انتخاب شدند.جهت جمع اوری داده ها از پرسشنامه مذهبی بودن والدین (گرنکوئیست،1998) ، الگوهای ارتباطی خانواده ، (ریچی وفیتزپاتریک،1990) ،گرایش به تفکر انتقادی(ریکتس،2003) وهویت دینی(لطف آبادی،1381)استفاده شد.برای تجزیه و تحلیل دادها از همبستگی پیرسون وتحلیل رگرسیون استفاده شد. نتایج نشان داد که به ترتیب متغیرهای دینداری پدر ، بعد خلاقیت از تفکر انتقادی نوجوان ،نگرش مذهبی مادر وجهت گیری گفت شنود از الگوی ارتباطی خانواده توان پیش بینی هویت دینی فرزندان را دارد.سایر متغیرها شامل بعد کمال وتعهد از متغیر تفکر انتقادی وبعد جهت گیری همنوایی وارد معادله نگردید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Predicting the religious identity of children based on interactiv family patterns, parental religiosity and critical thinking of adolescents

نویسندگان [English]

  • Hamid Rezaeian 1
  • Bahareh Tutunchi 2

1 assistance professor

2 m.a.counseling

چکیده [English]

Abstract: The purpose of this study was to investigate the relationship between family communication patterns, parental religiosity and tendency to cognitive thinking in children. The statistical population of the first and second grade girls was high school students in Qom. The sample included 447 students of humanities, mathematics and experimental, which were selected by available sampling method. The research method is descriptive and in terms of the relationship between variables is a correlation type. For collecting data, the Parental Religious Questionnaire (Grankvist 1998), Family Communication Patterns (Richie Fitzpatrick, 1990), Critical Thinking (Rickets, 2003), and Religious Humor (Lotf Abadi, 2002) were used .Pearson correlation analysis and stepwise regression were used to analyze the data.The results showed that the variables of parenting religiosity, the dimension of creativity from critical thinking and conservation orientation, has the potential of predicting the religious identity of adolescence. Other variables include the dimension of perfection and commitment of the critical thinking variable and the dimension of the alignment orientation no entered into the equation .

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: religious identity
  • parental communication patterns
  • parental religiosity
  • Critical thinking
  1. امیدیان،مرتضی(1388).هویت از دیدگاه روانشناسی،یزد:انتشارات دانشگاه یزد.
  2. آزاد فر،نجمه (1390)."بررسی ادراک روشهای فرزند پروری و مذهبی بودن والدین با هوش              دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد". پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه فردوسی مشهد.          
  3. با عزت،فرشته(1394).تاثیر مناسک حج عمره مفرده بر تقویت هویت دینی دانشجویان دانشگاه.   فصلنامه اندیشه های نوین تربیتی.ش43.صص29-43
  4. بختیار نصرآبادی، حسنعلی؛ موسوی، ستاره؛ علی بخشی، فاطمه(1391)."نقش تفکر انتقادی و شیوه های شناختی و کاوشگری در پیش بینی پیشرفت تحصیلی.فصلنامه اندیشه های نوین تربیتی.(ش28)صص9-40
  5. برک، لورا (1388).روانشناسی رشد،جلددوم، ترجمه سید محمدی، تهران:ارسباران.
  6. پور مودت،خاتون و عارفی،ضرغام. "بررسی مقایسه ای دینداری و رابطه آن با پرخاشگری درمعتادین به مواد مخدر ،معتادین در حال ترکو افراد غیر معتاد" . فصلنامه روان شناسی سلامت.سال دوم.شماره1        
  7. توتونچی،بهاره(1394)."رابطه الگوهای ارتباطی خانواده، مذهبی بودن والدین،وگرایش به تفکر انتقادی با هویت دینی دانش آموزان دختر مقطع متوسطه شهرستان قم".پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه الزهرا.
  8. جوانمرد،غلامحسین(1392)."بررسی تاثیرپذیری فرزندان از والدین در بعد عمل به باورهای مذهبی".دو فصلنامه شناخت اجتماعی،ش2پیاپی4،24-18.
  9. حکمت پور،مریم؛صالحی امیری،سیدرضا(1391)."بررسی تاثیر نقش خانواده در حفظ هویت ملی و دینی جوانان:مطالعه موردی.مجله مدیریت فرهنگی،ش18،59-49.
  10. حیدری،آرمان؛میرفردی،اصغر؛رمضانی باصری،عباس (1392)."مقایسه جنسیتی هویت دینی و رابطه آن با مصرف رسانه ای دانش آموزان متوسطه مرودشت"فصل نامه دین و ارتباطات،2(ش44)،43-5.
  11. خسرو شاهی،قدرت اله و جوادی حسین آبادی،حسین.(1395).تحلیل رابطه مولفه های هویت دینی و پیشگیری از جرم".فصلنامه پژوهش کیفری.سال پنجم،سال پنجم،شماره 17
  12. رضائی فرخ آبادی،سمانه؛ احقر،قدسی(1389)."بررسی رابطه جهت گیری مذهبی و سبک های هویتی و مقایسه آن در دانش آموزان دوره متوسطه شهر تهران". مجله علوم سیاسی. مطالعات ملی،(ش43)،48-25.
  13. سفیری،خدیجه؛معماریانی،زهرا(1389)."بررسی هویت دینی و ملی دختران و چسران مقطع متوسطه با تاکید برپایگاه اقتصادی و اجتماعی خانواده:مطالعه موردی".فصل نامه خانواده ،(ش4و3).162-139.
  14. سلطانی نژاد،عبداله و همکاران.(1392)."بررسی رابطه جهت گیری مذهبی با رفتارهای خودکشی گرایانه سربازان.مجوعه مقالات ارائه شده در سمینار سبک زندگی با محوریت سلامت.خراسان جنوبی.دانشگاه علوم پزشگی و خدمات بهداشتی درمانی بیرجند.
  15. سیف،سوسن؛کدیور،پروین؛کرمی نوری،رضا؛لطف آبادی،حسین(1388).روانشناسی رشد (1).تهران .انتشارات سمت.
  16. شمشیری،بابک؛ایزدپناه،امین(1392)."امکان هم کناری تفکر انتقادی و تجربه دینی در برنامه تربیت دینی".پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت،3(ش2)88-67.
  17. عسگری،پرویز؛خلیقی سیگارودی،عنایت؛حیدری،علیرضا؛یوسفیان،فرزانه؛مرعشیان،فاطمه(1388)."تاثیرآموزش شیوه های تربیتی سیره عملی پیامبر اکرم بر تفکر دینداری،اعتقادات و باورهای مذهبی و سلامت روان دانش آموزان دختر دوره متوسطه شهر اهواز".مجله دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسکان (اصفهان)،(ش40)،25-13.
  18. عمویی،ناهید(1394)."نقش عملکرد خانواده در میزان تجربه بحران هویت و تمایز یافتگی نوجوانان".پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه الزهرا.
  19. فراهتی،مهرزاد؛فتحی آشتیانی،علی؛مرادی،علیرضا(1389)."رابطه میان الگوهای ارتباطی خانواده ومهارتهای ارتباطی نوجوانان".مجله خانواده و پژوهش،(ش10)،86-69.
  20. قاسمی،وحید؛عدلی پور،صمد؛سیدمحمدتباردیوکلائی،سیداحمد.(1392)."رابطه هویت دینی و اعتماداجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه مازندران".فصلنامه دین و ارتباطات.(شماره2 پیاپی44).
  21. قدومی زاده،فاطمه(1392)."بررسی ارتباط بین ابعادالگوهای ارتباطی خانواده و گرایش به تفکر انتقادی با واسطه گری جهت گیری مذهبی".پایان نامه کارشناسی ارشددانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه شیراز.
  22. کرمی،ابوالفضل؛شهرستانی،ملیحه؛یوسفی،سمیرا؛آسیایی،مینا.(1391)."الگوهای ارتباطی خانواده و مهارتهای مقابله با استرس به عنوان پیش بین های استعمال دخانیات در نوجوانان پسر سیگاری و غیر سیگاری 13-18سال شهر مشهد".مجله رواشناسی بالینی.شماره8
  23. کریمی،هدی(1390)."پیش بینی گرایش به تفکر انتقادی براساس هوش معنوی و خلاقیت هیجانی ".پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه الزهرا.
  24. کورش نیا، مریم؛ مزیدی، محمد؛ حسین چاری، مسعود(1389). رابطه ابعاد الگوهای ارتباطات ادراک شده در خانواده و جهت گیری مذهبی در دانشجویان. فصلنامه اندیشه های نوین تربیتی.(ش23)صص45-66
  25. لطف آبادی،حسین(1381).روانشناسی رشد اخلاقی،ارزشی ودینی در نوجوانی و جوانی.فسلنامه روش شناسی علوم انسانی،(ش5)،ص4.
  26. ماهروزاده ،طیبه.(1392)."جهانی شدن و هویت یابی نوجوانان".مجله تربیت اسلامی.سال هشتم.شماره16مجله روان شناسی بالینی،(ش7)، 135-127.
  27. مرادی، مرتضی؛ چراغی، اعظم(1393)." الگوی علی – تجربی از روابط بین ادراک از الگوهای ارتباطی خانواده ،ادراک ازسطح کلاس،انگیزش و خودگردانی تحصیلی و سرزندگی تحصیلی در نوجوانان دبیرستانی".مجله مطالعات آموزش و یادگیری  (ش1پیاپی2)،140-113.
  28. معصومی،سمیرا؛رضائیان،حمید؛حسینیان،سیمین(1396).پیش بینی رضایت جنسی براساس الگوهای ارتباطی زوجین.نشریه مطالعات زن                  و خانواده،سال پنجم،شماره1،ص101-79.
  29. مهدوی،محمدصادق؛زارعی،امین(1390)."عوامل موثردر گرایش نوجوانان به ارزشهای اخلاقیدانش آموزان سال سوم راهنمایی استان همدان در سال تحصیلی 83". فصلنامه مطالعات جامعه شناختی ایران،(ش3)،23-1.
  30. نوابخش،مهرداد(1385)."نقش دین و باورهای مذهبی برسلامت روان".مجله پژوهش دینی ،(ش14)،94-71.
  31. نیازی محسن،حسینی زاده آرائی سید سعید،سخایی ایوب.(1396).فراتحلیل مطالعات دینداری و سبک زندگی در ایران.فصلنامه برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی،سال نهم،شماره33.
  32. نیک منش،زهرا(1390)."عوامل موثر بر دینداری نوجوانان". مجله تعلیم و   تربیت،(ش108)،66-47.
  33. هادیان،سیدعلی؛غروی راد،سیدمحمد،آذربایجانی،مسعود(1392)."تاثیرات والدین بردینداری فرزندان از منظر روان شناسی دین".فصلنامه مطالعات اسلامی(روانشناسی)،7(ش13)،46-25.

 

منابع انگلیسی

 

 

  1. Amoei, N (2015). "The role of family function in the extent of the experience of the identity crisis and the differentiation of adolescents." Graduate dissertation, Faculty of Education Sciences and Psychology, Al-Zahra University. [Text in Persian]
  2. Azad Far, N (2011). "Studying the Perception of Parent's Parenting Methods and Religious Behavior with Students Intelligence at Ferdowsi University of Mashhad". Master's thesis, Faculty of Education and Psychology, Ferdowsi University of Mashhad. [Text in Persian]
  3. Burke, Laura (2009). Growth Psychology, Volume II, Translation of Seyyed Mohammadi,Y Tehran: Arasbaran. [Text in Persian]
  4. Farahi, M, Fathi A, Ali, Moradi, A (2010). "The Relationship Between Family Communication Patterns and Adolescent Communication Teams." Family and Research, (10), 86-69. [Text in Persian]
  5. Ghasemi, V, Adipour, S; Seyyed Mohammad Tabari-divklaee, A (2013). "The Relationship between Religious Identity and Societal Trust among Students of Mazandaran University". Journal of Religion and Communication. (Number 2, vol. 44). [Text in Persian]
  6. Hadiyan, S. A; Gharoyrad, S. M؛ Azarbaijani, M (2013). "The Effects of Parents on the Mentoring of Children from the Perspective of the Psychology of Religion." Islamic Studies (Psychology), 7 (th. 13), 46-25. [Text in Persian]
  7. Heidari, A؛ Mirfardi, A؛ Ramezani Baseri, A (2013). Comparison of the gender identity of the religious identity and its relationship with the media consumption of Marvdasht high school students. The Journal of Religion and Communication (2) (44), 43-5. [Text in Persian]
  8. Hekmatpour, M; Salehi Amiri, S. R. (2012). "The Impact of the Family's Role on the Preservation of the National and Religious Identity of Young People: A Case Study. Journal of Cultural Management, Vol. 18, 59-49. [Text in Persian]
  9. Javanmard, G. H (2013). "The Investigation of the Influence of Children from Parents on Practice to Religious Beliefs." Two Journal of Social Cognition, 2nd Episode, 24-24. [Text in Persian]
  10. Karami, A, Shahrastani, M, Yousefi, S, Asia, M (2012). "Family communication patterns and stress coping skills as predictors of tobacco use among 18- to 18-year-old smokers and non-smokers adolescents in Mashhad." Journal of Clinical Psychology. Number 8. [Text in Persian]
  11. Karimi, H (2011). "Prediction of critical thinking thinking based on spiritual intelligence and emotional creativity".[Text in Persian]
  12. Khoroush Nia, M; Mazidi, M; Hossein Chari, M (2010). "The Relationship of Dimensions of Family Communication Patterns and Religious Orientation in Students." New Educational Thoughts, 6, (3), 66-45. [Text in Persian]
  13. Lotfabadi, H (2002). The Evolution of Moral, Values and Adolescence in Adolescence and Youth. The Philosophy of the Methodology of the Humanities, (p. 5), p. 4. [Text in Persian]
  14. Khosrow Shahi, (2016) Power of Allah and Javadi Hossein Abadi, Hussein.. Analysis of the Relation between the Components of Religious Identity and Crime Prevention. "Ph.D., Fifth Year, No. 17. [Text in Persian]
  15. Mahdavi, M Sadegh, Zarei, A (2011). "Factors Influencing Adolescents' Attitude to the Moral Values of Secondary School Students of Hamadan Province in the Year of Academic Year 83". Journal of Sociological Studies of Iran, (3), 23-1. [Text in Persian]
  16. Mahrozadeh, T (1392), "Globalization and Identity of Adolescents". Islamic Education Initiative. Eighth Year. Number 16 Journal of Clinical Psychology, (N 7), 135-127. [Text in Persian]
  17. Moradi, M, Cheraghi, A (1393). "The causal-empirical model of the relationship between perception of family communication patterns, classroom perception, motivation and academic autonomy, and academic vitality in high school adolescents." Educational and learning studies (Q1, 2) 140-113. [Text in Persian].
  18. Masoumi, S, Rezaian, H, Hosseinian, S (1396). The prediction of sexual satisfaction based on couples' communication patterns. The Journal of Women and Family Studies, Vol. 5, No. 1, pp. 101-79. [Text in Persian]
  19. Nawabakhsh, M (2006). "The Role of Religion and Religious Beliefs on Mental Health." Religious Research, (14), 94-71. [Text in Persian]
  20. Niyazi M, Hosseinizadeh Araee S. S., Sakhaei A. (1396). The Study of Religiosity and Lifestyle Studies in Iran. The Schedule of Welfare and Social Development Planning, Vol. 9, No. 33. [Text in Persian]
  21. Nick Manesh, Z. (2011). "Factors Affecting Teens' Religiousness". Journal of Education, (108), 66-47. [Text in Persian]
  22. Omidyan, M. (2009). Hayat from the perspective of psychology, Yazd: Yazd University Pres [Text in Persian]  
  23. Pour Mavedet, K. and Arefi, Z. (2012)."A Comparative Study of Religiosity and its Relationship with Aggression in Drug Addicts, Addicts in the Tumors of Non-Addicts". Quarterly Journal of Health Psychology. Second year. Number 1. [Text in Persian]
  24. Qadumizadeh, F (1392). "A Study on the Relationship between the Dimensions of Family Communication and Critical Thinking with Religious Orientation Mediation." Graduate Degree in the Faculty of Educational Sciences and Psychology, Shiraz University. [Text in Persian]
  25. Rezaei Farrokhabadi, S; Ahqar, G (2010). "The study of the relationship between religious orientation and identity styles and its comparison among high school students in Tehran". Political Science Journal. National Studies. (43), 48-25. [Text in Persian]
  26. safiri, K; Memariani, Z (2010). "The study of the religious and national identity of girls and boys of high school with an emphasis on the economic and social status of the family: a case study". Family letter. (4 and 3). 162-139. [Text in Persian]
  27. Saif, S, Kadivar, P, Karami Nouri, R, Lotfabadi, H (2009). Growth Psychology (1). Tehran. Positions. [Text in Persian]
  28. shamshiri, B, Isadpanah, A (1392). "The Possibility of Combining Critical Thinking and Religious Experience in the Religious Education Program." Research Principles of Education, 3 (p. 2), 88-67. [Text in Persian]
  29. Asgari, P, Khalighi Sigarudi, E, Heidari, A, Yousefian, F, Mareshian, F (2009). "The Effect of Teaching the Practical Teaching Practices of the Prophet on Religious Thinking, Religious Beliefs and Mental Health of High School Girl Students Ahwaz. "Journal of Applied Psychology, Islamic Azad University, Khorascan Branch (Isfahan), (40), 25-13. [Text in Persian]
  30. Soltani Nezhad, A et al. (2013). A survey on the relationship between religious orientation and suicidal behaviors of soldiers. A collection of articles presented at the Health Lifestyle Seminar. South Khorasan. Birjand University of Medical Sciences and Health Services. [Text in Persian]
  31. Totouchi, B (1394). "The Relationship between Family Communication Patterns, Parents' Religiousness and the Context of Critical Thinking with the Religious Identity of High School Girl Students in Qom City." Faculty of Educational Sciences and Psychology, Alzahra University. [Text in Persian]
  32. Baker, O., Josph, Stroope Samuel,Walker Mark (2018).secularity,religiousity,and health:physical and mental health differences between atheists,agnostic and non affiliated theists compared to religious affiliated individuals.Social Science Research.volume 75,september2018,page 44-57. 3(4):65-78
  33. Bertram-Troost Gerdien D, de Roos Simone A. and Miedema Siebren. (2007).                      Religious Identity Development of Adolescents in Christian Secondary Schools: Effects of School and Religious Backgrounds of Adolescents and Their Parents . Religious Education,102(2): 132-150.
  34. Berzonsky D Michael(2008).identity formation:the role of identity processing             and  cognitive processes.personality and individual differences, 44(3):655-645.
  35. Cohen Z Danny,Edler Todd(2018).religious pluralism and the transmission of religious value through education .Journal of Economic Behaviour & organization .150(3):349-325
  36. Cohen-Malayev, Maya; Schachter, Elli P.; Rich Yisrael. (2014). Teachers and the     religious socialization of adolescents: Facilitation of meaningful religious identity formation processes. Journal of Adolescence , 37: 205–214.
  37. Danny,Cohen-zada;Edler,Todd(2018).religious pluralism and transmission of religious values through education.Journal of Economic Behaviour&Organization 150:325-349.
  38. Dollahite, Davi.c; Thatcher, Jennifer. (2008). Talking About Religion How Highly Religious Youth and Parents Discuss Their Faith. Journal of Adolescent Research, 23,611-641.
  39. Erickson E.H(1968).identity:youth incrises.Norton.new York.
  40. Erikson.E.H(1970).autobiographical note on the idrntity crisis . Daedahus.   99(4):730-759

 

  1. Facione, p.A. (2011).Critical thinking: what it is and why it count Millbrae , CA: California Academic press.
  2. Forrest-Bank S Shandra , Dupper R David(2018).A qualitive study of coping with religious minitory status in public school.Children and Youth Services Review . volume 61(3):261-270.
  3. Francis, Leslie.(2009) Parental Influence and Adolescent Religiosity: A Study of Church Attendance and Attitude Towar Christianity Among Adolescents 11 to 12 and 15 to 16 Years Old. The International Journal for the Psychology of Religion 4(3): 241-253.
  4. Guo,Siying(2018).A model of religious involvement,family processes,self- Control and juvenile delinquency in two parent family.Jurnal of Adolescence 63:175-190.
  5. Hood, R. W; Hill P. C. & Spilka B. (2009) The Psychology of Religion: AnEmpirical Approach. New York: Guilford Press.
  6. McCullough, M., Pargament, K., & Thorensen, C. (2000). Forgiveness:Theory, research, and practice. New York, NY: Guilford Press.
  7. Patty van Cappellen ,Barbara ;Vassilis Saroglou,Fredirckson;Corneille,Olivier (2017).religiousity and the motivation for social affiliation.Personality and Individual Differences, 113:24-31.
  8. Pearse, Lisa D. (2007). Religious Identity and Family Ideologies in the Transition to Adulthood. Journal of Marriage and Family,69:1227-1243.
  9. Randal, D. Daya; Smith Pricec, Jessica L; Orthnerd, Dennis K.; Haire ,Elizabeth C. (2009). Family Processes and Adolescent Religiosity and Religious Practice. Marriage & Family Review, 45, 289-309.
  10. Sorenson, A & Brownfield, D. (1995). Adolescent drug use and a general
  11. theory of crime: an analysis of a theoretical integration. Journal of
  12. Theory, research, and practice. New York, NY: Guilford Press.
  13. Wang, Timothy. J. (2014). Religious identity formation among adolescents: The role of religious secondary schools. Journal of the International Christian Community for Teacher Education 10(2):190-175.